د طالبانو پنځه کلنه واکمني: امنیت، بې‌برخې توب او سیمه ییزې ننګونې

 د طالبانو د واکمنۍ پنځه کلنۍ: د کورني ثبات او نړیوالې انزوا ترمنځ تناقض 

د ۲۰۲۶ کال د اګست په ۱۵مه، د طالبانو حکومت په افغانستان کې د خپل بیا واکمنېدو پنځه کاله پوره شول. په کابل کې د لويې جرګې په تالار او بېلابېلو ولایتونو کې د لمانځغونډو پر مهال، طالبي چارواکو دا موده د کورني امنیت، لوېدیځې مداخلې پای او بشپړ استقرار په توګه نندارې ته وړاندې کړه. په هر حال، دا لمانځنه د ملګرو ملتونو او نړیوالو بشري سازمانونو د اندېښنو په اوج کې ترسره شوه. سره له دې چې طالبانو وکولای شول امنیتي ډاډمنتیا پر ځای کړي او سیمه ییز پلي کونکي اړیکې پراخې کړي، مګر د ښځو پر زده کړو لګېدلي محدودیتونه، د حقونو ډپ کېدل او اقتصادي فشارونه هغه اساسي مسایل دي چې تر اوسه نابرلي پاتې دي.

د ای‌اف‌ای EFE خبري اژانس په خپل راپور کې اشاره کړې چې د طالبانو سرپرست حکومت د خپلې واکمنۍ د پنځمې کلیزې په لومړي پیغام کې ادعا وکړه چې له ټولې نړۍ سره په سوله او ارامۍ کې ژوند کول غواړي او له بهرنیو هېوادونو یې غوښتي چې د افغانستان خلاف له توطیو ډډه وکړي. په دغه پیغام کې ټینګار شوی چې د افغانستان خاوره به هېڅکله د نورو هېوادونو پر ضد ونه کارول شي. دا په داسې حال کې ده چې له پاکستان سره سرحدي تاوتریخوالی زات شوی دی؛ چيرې چې اسلام اباد کابل په دې تورنوي چې د تحریک طالبان پاکستان TTP وسله والو ته یې پناه ورکړې ده. د ملګرو ملتونو د ارقامو له مخې، په تېر کال کې د سرحدي نښتو او بمباریو امله لږ تر لږه ۴۹۸ افغان ملکیان وژل شوي، په داسې حال کې چې طالبان دا رقم تر ۹۰۰ پورې یادوي.

له بلې خوا، د اې‌پي نيوز AP News د خبر له مخې، په کابل کې د لويې جرګې په جوړه شوې ناسته کې هېڅ ښځې ګډون نه درلود. په داسې حال کې چې د بهرنیو چارو سرپرست وزیر امیرخان متقي له هېوادونو وغوښتل چې د تقابل پر ځای له طالبانو سره تعامل ته مخه کړي، د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بینیټ خبرداری ورکړ چې افغانستان د بشري حقونو له خورا ژور بحران څخه تېرېږي او پر ښځو او نجونو محدودیتونه یې د بشري حقونو سرغړونه وبلله. د یونسکو UNESCO په حواله چې په AP News کې راغلي، څه باندې ۲.۴ میلیونه نجونې له ثانوي زده کړو څخه بې برخې دي.

همدارنګه، د رويټرز Reuters آژانس په تفصیل سره په ګوته کړه چې که څه هم روسیه یوازینی هېواد دی چې د طالبانو حکومت یې په رسمي توګه پیژندلی، مګر طالبانو له اروپايي او سیمه ییزو هېوادونو سره خاموشه ډیپلوماټیکه او اقتصادي معامله پیل کړې ده. برعکس، د دغه هېواد بشري وضعیت سخت خراب شوی دی. د کډوالو د نړیوالې کمیټې (IRC) له مخې، له ۲۰۲۱ کال راهیسې بشري مرستو ته د اړو کسانو شمیر ۳.۵ میلیونه زیات شوی دی. سربیره پر دې، په بېلابېلو ولایتونو کې د داعش له خوا د سیمه ییزو چارواکو هدفي وژنې او د پاکستان او ایران له لوري د افغان کډوالو شړل کورنی فشار ډیر کړی دی

د EFE، AP News، او Reuters د درې واړو مرجع مقالو پر بنسټ تحلیلي پرتله دا روښانه کوي چې د طالبانو پنځه کلنه واکمني د یوه دوه ګوني تناقض استازیتوب کوي. له یوې خوا، طالبان هڅه کوي چې خپل حکومت د استقرار او بهرنۍ مداخلې د پای ته رسېدو استازی وښيي؛ خو له بلې خوا، د نړیوال پیژندلو نشتوالی، اقتصادي ناورین او د ښځو د محرومیت مسئلې دوی په نړیواله کچه تجرید کړي دي. د TTP له امله له پاکستان سره مخ په زیاتېدونکی تاوتریخوالی ښيي چې سیمه ییز امنیت هم له جدي ننګونو سره مخ دی. په داسې حالت کې، افغانستان د عملي ډیپلوماسۍ او ژور کورني بحران ترمنځ واقع دی.

ایا دا ممکنه ده چې افغانستان له نړیوالې ټولنې سره پايښت لرونکی تعامل ولري، په داسې حال کې چې د ښځو او نجونو پر حقوقو لګېدلي محدودیتونه او د شاوخوا هېوادونو امنیتي اندېښنې نا حل شوې پاتې دي؟

FAQs

ولې طالبان د پنځو کلونو له تېرېدو وروسته هم په نړیواله کچه رسمیت نه دي پېژندل شوي؟

د چمتو شویو سرچینو پر بنسټ، له روسیې پرته هېڅ هېواد د طالبانو حکومت په رسمي توګه نه دی پېژندلی. اصلي عوامل یې د ښځو او نجونو پر زده کړو او کار سخت لګېدلي محدودیتونه او له وسله والو ډلو (لکه TTP) څخه د ملاتړ په تړاو تورونه دي.

په تېرو پنځو کلونو کې بشري وضعیت څنګه بدل شوی دی؟

د چمتو شویو سرچینو له مخې، بشري اړتیاوې خورا لوړې کچې ته رسېدلې دي. له ۲۰۲۱ کال راهیسې ۳.۵ میلیونه نوي کسان بشري مرستو ته اړ شوي، په درېیمه برخه ولایتونو کې د ماشومانو خوارځواکي بحراني کچې ته رسېدلې، او له ګاونډیو هېوادونو (ایران او پاکستان) څخه د کډوالو اجباري ستنولو اقتصادي فشارونه زیات کړي دي