د شانګهای سازمان کې د افغانستان موقف: سیمه ییز امنیت او د ګډون ننګونې

 د شانګهای همکارۍ سازمان سرمشریزه: د افغانستان ستراتیژیک اهمیت او د طـالبانو محدود حضور

د شانګهای همکارۍ سازمان (SCO) په تازه ناستو کې د یورایشیا د امنیتي استقرار موضوع یو ځل بیا د بحثونو په محور بدله شوې ده. که څه هم تروریزم، د نشه یي توکو قاچاق او منظم جرمونه د سیمې د هېوادونو مشترکې اندېښنې جوړوي، خو د طـالبانو حکومت تر اوسه نه دی توانېدلی چې د یاد سازمان په اصلي سیاسي او پرېکړه کوونکو غونډو کې مستقیم حضور ولري. دا بېلابېل عوامل لري، مګر تر ټول مهم یې د سیمې او نړۍ له لوري د یوه ټولګډونه افغان حکومت د جوړېدو داسې غوښتنه ده چې وکولای شي د هر اړخیز ثبات ضمانت وکړي.

د Diplomatic Insight د راپور پر بنسټ، د شانګهای همکارۍ سازمان سرمشریزه په بشکیک کې د طـالبانو د حکومت له استازولۍ پرته پیل شوه، په داسې حال کې چې سیمه ییز امنیت، تروریزم او د نشه یي توکو قاچاق د یادې غونډې د بحثونو اصلي محورونه وو. افغانستان له ۲۰۱۲ کال راهیسې په SCO کې د کتونکي (Observer) موقف لري، خو له ۲۰۲۱ کال وروسته د طـالبانو حکومت د دغه سازمان کلنیو غونډو ته نه دی بلل شوی.

د Pajhwok Afghan News لخوا په خپره شوې محتوا کې راغلي چې د روسیې د ولسمشر یوه مرستیال یوري اوشاکوف وویل افغانستان به د "SCO Plus" په پراخه ناسته کې له مغولستان، اذربایجان، بحرین، قطر، اماراتو او ملګرو ملتونو په ګډون له بېلابېلو هېوادونو او نړیوالو سازمانونو سره یوځای ګډون وکړي. د راپور له مخې، دا غونډه د نوي نړیوال نظم او عادلانه ملټي پولار لوري ته د حرکت تر شعار لاندې ترسره کېږي.

د Amu TV د دقیق معلوماتو له مخې، د شانګهای سازمان مشرانو په خپله ګډه اعلامیه کې په افغانستان کې د ټولو قومي او سیاسي ډلو په ګډون د یوه ټولګډونه (Inclusive) حکومت جوړول د پایداره سولې یوازینۍ لار وبلله. همدا راز، د هند لومړي وزیر نریندرا مودي ټینګار وکړ چې د یورایشیا سوله او امنیت د افغانستان له ثبات سره مستقیم تړاو لري. بل خوا امنیتي تحلیلګر بسم الله تابان راپور ورکړی چې تاجکستان او ازبکستان د غاصبو او تروریستي ډلو له ویرې خپلې پولې خورا پیاوړې کړې دي.

د هغو موندنو او دقيقو شواهدو له مخې چې د Diplomatic Insight، Pajhwok Afghan News او Amu TV د خپرونو له خوا وړاندې شوي، د شانګهای همکارۍ سازمان او افغانستان ترمنځ اړيکه پر دوو نويو تحرکاتو ولاړه ده: له یوې خوا، افغانستان د شاوخوا ۱,۶۰۰ کیلومتره ګډې پولې او د منځنۍ اسیا د ثبات اهمیت له امله د سازمان د امنیتي او ټرانزیټي ستراتیژۍ له بنسټیزو برخو ګڼل کېږي. له بلې خوا، په اصلي غونډه کې د طـالبانو نه حضور او تر څنګ یې په SCO Plus چوکاټ کې تعامل ښیي چې سیمه ییز هېوادونه غواړي له بېلولو پرته له کابل سره غیرمستقیم تعامل وساتي، مګر بشپړ ادغام یوازې د سیاسي شراکت او کورني مشروعیت پورې مشروط ګڼي.

ایا د SCO Plus په څېر پراخ فارمټونه به وکولای شي د بشپړ ډیپلوماټیک رسمیت پیژندنې او د طـالبانو د روانې انزوا ترمنځ خنډونه له منځه یوسي؟

    FAQs

۱. ولې د طـالبانو حکومت د شانګهای سازمان اصلي سرمشریزې ته ونه بلل شو؟ د چمتو شویو سرچینو له مخې، که څه هم افغانستان له ۲۰۱۲ راهیسې کتونکی هېواد دی، خو د انکلوسیف (ټولګډونه) حکومت نشتوالی او له افغان خاورې د نشه یي توکو او تروریزم د اندېښنو موجودیت د دې لامل شوی چې طـالبان په اصلي ناسته کې مستقیم حضور ونه لري.

۲. د SCO Plus ناسته له اصلي سرمشریزې څه توپیر لري؟ د سرچینو پر بنسټ، SCO Plus یوه پراخه ډیپلوماټیکه بڼه ده چې په کې د غړو هېوادونو ترڅنګ د ملګرو ملتونو استازي، کتونکي هېوادونه او د سیمې تر ۲۰ زیات بلل شوي بهرني هیئتونه د بېلابېلو ګډو ستونزو د ارزونې لپاره ګډون کوي.